A TOPONIMIA DOS FORTES

A toponimia aporta datos relevantes sobre a historia e os usos e tradicións dos lugares. Os nosos alumnos fixeron unha investigación a partir dos topónimos  próximos aos fortes. Unha gran apartación foi a que nos fixo Pablo Pousa, que presentou nun plano os nomes de fincas moitos xa descoñecidos polo veciños. Houbo tamén quen aportaba teorías curiosas para explicar ditos topónimos. Por exemplo hai quen asocia o Pibidal con pebidas de ouro, ou Medos co temor.

Podedes ver unha foto aérea cos nomes e unha presentación coa explicación que os nosos alumnos fixeron logo de investigar sobre os termos.

Para pasar as páxinas preme sobre a imaxe inferior:

CONTOS E LENDAS

 Dentro do patrimonio inmaterial que rescatamos, ocupan un espazo importante os contos e as lendas que recolle o noso alumnado. Nun principio pensamos en poñer só as relacionadas cos fortes, pero finalmente decidimos abrir un pouco máis a escolla. Queda pois aberto o campo das lendas e contos, con gravacións feitas polos alumnos a familiares e veciños, pouco a pouco iremos subindo os traballos ao noso blogue.
Moitas das lendas tratan de dar explicación á toponimia da zona, traballo que abordaremos máis adiante.

 Algunhas lendas e contos apórtanse en texto, como é o caso desta lenda que nos achega Pablo Pousa ( O Cúbico) que publicamos no goianés que el tanto defende:

 

A inquietante lenda da caveira do cemiterio de Tollo.

(Esto acontécelle a dúas familias que sempre andaban movendo os marcos das leiras  onde eran lindeiros)

   Contan que houbo unha vez un home, dono dunha granxa no lugar de Fontiala, que un día discutiu fortemente co seu fillo único, tras a discusión nunca máis volveron falarse, ie, o pouco tempo, o mozo morriou repentinamente. Tal era o odio que o pai aínda gardaba no seu corazón que non se presentou no enterro ie no funeral do siou propio fillo, nin acudiu o cemiterio cando o enterraron.  Pasou o tempo: Ie o granxeiro converteuse nun home taciturno ie pouco sociable. Aínda así, cumplia coas obrigacións cidadás, ie cando morriou un veciño foille o siou  enterro.
O remate  da cerimonia, o granxeiro quedou un anaco no cemiterio camiñando por o medio das campas, ié atopou unha caveira. Por aqueles tempos, os sucesos sobrenaturais estábanlle a  orde do día, ie así sucediou que a caveira, cun ruxido inquietante, moviou as mandíbulas pra falar:  Mañá –díxolle; pasarei a noite na túa casa, coa condición de que volvas facerme ti máis adiante compañía no cemiterio.

O granxeiro, convencido de acharse ante algún sinal do outro mundo, non dubidou en aceptar.
Ademais, decidiu buscar unha testemuña e invitou o Crego da parroquia a visitalo a seguinte tarde. Cando estaban a cear, oíronse uns golpes secos na porta. Aínda que ninguén abriu, unha caveira apareceu de súpeto enriba da mesa.  Ante a estupefacción dos dous comensais, o esqueleto deu boa conta das viandas, e desapareceu. Á noie seguinte, o granxeiro armouse de valor para cumprir coa súa parte do trato, aínda que esta vez non buscou compañía.  Introduciuse no cemiterio ie buscou a caveira entre os enterramentos adonde a atopara por primeira ves, ie tivo a sorte de atopala, dicíndolle esta. Tes de ir o lado da igrexa, al hai unha escaleira con tres chanzos, xunto a un prado. o granxeiro la foi ie baixounos, encontrándose de súpeto ante unha escena xurdida da niaboa na que vióu uns homes enliados nunha sanguenta pelexa, con paus de madeira e gadañas. Ao velo, os contendentes dirixíronse a el preguntándolle: Buscas un cranio branquexado? Acábase de ir campo ao de aquí o lado.

Cheo de medo, o granxeiro fuxiu,  e chegou ante unha casa que apareceu  por arte de maxia. Sen pensalo dúas veces, penetrou no siou interior. Nada máis entrar un lume ardiou na lareira, ie xunto a ela viu unha dama e unha criada. A primeira, desconsolada e aterecida de frío, camiñaba dun lado para outro, intentando achegarse o lume, pero a criada apartábaa a empuxóns. Ie o velo, mirárono cas cuncas baleiras dos sious ollos ie dixéronlle: -Se buscas a caveira, tiela de encontrar no cuarto do lado. Ie alí corriou a refuxiarse o pobre granxeiro tras diala, sientouse nunha mesa, ie com sombras vestidas de raídas roupaxes negras, tres mulleres desgreñadas, pálidas e frías sientaronse o lado Por fin, viu sobre o chan, nun canto, cuberta de branco pó, a caveira deslucida. Pero non estaba só, tres figuras estaban con iala. Cunha voz que parecía un eco, undas das caliveras ordena. Muller ¡Dalle de cear o noso convidado! actitude máis propia de zombie que de xente viva, a muller se adiantou cambaleándose pra poñer sobre da mesa un pouco de pan negro e unha  sucia xerra con auga.  Unha seguna muller arrastrou os pés ata a mesa, na que colocou aínda menos cantidade e peor comida e bebida. A voz da caveira tronou entón:

-¡Muller!¡  A cea para o convidado! E un terceiro farrapo humanoide apresurouse cara á mesa, pero está vez das súas mans xurdiron manxares e bebidas apetitosas, e o home, por fín, comeu e bebeu ata fartarse bian.- ¡Logo descubriu que da caveira se atopaba ante el sobre a mesa, unha lus parecía brillar nos seus cuévanos: Esta dille, vou explicarche canto contemplaches home, pois o tiou valor e ousadía o meriecen.

   Foran os homes contendentes en vida veciños que loitaban entre si por tiarras que tiñan unhas xunto a outras, ie movían as estacas ou marcos,  cambiando  as  marxes, ie agora teñen que loitar entre si por sempre. Os homes ie mulleres enliados en cruel pelexa foron parellas casadas en vida que adoitaban enfrontarse nas súas casas, e agora así seguirán por toda a eternidade.  A señora que viste aquí ao lado, morta de frío, foi en vida cruel coa súa criada, e agora sofre a vinganza ata o día do xuízo final. E as tres mulleres escuras, esas eran miñas mulleres:

   A primeira sempre me tratou mál, a segunda pior, ie a terceira coidoume bian, ie así quixen que siga sendo. En canto a tí, desgraciado, viñeches a min por non asistir ao funeral do tiou fillo, ie sin embargo fuches non obstante ao dun veciño. Dime, canto tempo cres que pasou dende que saíches da túa casa? Na tarde de onte saín a buscarte, respondeu a caveira con voz titubeante o granxeiro. Aquí liavo setencentos anos, sentenciou a voz do cranio. Ties unha oportunidade arrepíntete, quizais aínda poidas obter o perdón.  quédate, volve o cemiterio, busca a tumba en ruinas do tiou fillo,  este atopou a desvencillada tumba,   axionllouse na tiarra ie pediulle  perdón. Io chan fendiouse silenciosamente antón, das profundidades xurdiu unha man, suxeitou a súa, ie como retallos de néboa, ascenderon cara o ciau os espritos do pai ie do fillo.

.P.Pousa

En joianes a miña maneira

pra matalo tempo.

Tamén os amigos de Cerveira aportan bonitas lendas, coma esta de Catarina Dias Martins:

A COVA DA MOURA

Em tempos que lá vão, quando os mouros e cristãos ainda viviam próximos uns dos outros, apesar de inimigos, uma bela Moura ficou perdida de amores por um jovem cavaleiro cristão. Da janela do castelo, lá na atalaia, onde seu pai era senhor, fixava a pobre da Moura o horizonte, na ânsia de ver a sua paixão. Só se tinham encontrado em segredo, pela calada da noite, com medo de serem vistos.
Com o passar do tempo, o amor entre eles foi crescendo de tal maneira, que já não suportavam a ausência do outro, nem os fugazes encontros às escondidas! Por isso, apesar de saberem o quanto, isso era difícil, resolveram revelar ao pai da jovem o segredo do amor que partilhavam, para que este autorizasse o casamento.
O chefe mouro nem queria ouvir o que a jovem filha lhe pedia! Casar com um cristão? A filha tinha de certeza perdido o juízo por completo! Não pertencia o pretenso noivo ao inimigo e a outra fé? Como podia aceitar tal casamento?
Ao princípio ainda pensou que aquilo era desvario da juventude, e da força da primavera que se iniciara em plena pujança. Por isso deixou passar algum tempo para ver da perseverança do desejo. Mas o tempo passava e a filha cada vez mais se agarrava àquele cavaleiro que lhe importunava a porta. Usou todas as artimanhas para que a paixão desaparecesse, desde alertar os guardas para não deixarem aproximar-se o cristão, até fechar a pobre da donzela moura na mais alta das torres do castelo. Nada conseguiu!
Esgotadas as tentativas para convencer a filha a deixar esse amor, resolveu o chefe mouro chamar uma mulher das redondezas, que diziam ter grandes poderes. Depois de lhe contar o que pretendia, confiou à bruxa o remédio para tão grande mal de amor.
Introduziu-se a bruxa nos aposentos da jovem moura, para lhe conquistar a confiança e a convencer a colocar uns brincos que trazia consigo. A donzela ainda negou a oferta, desconfiada da aparência da mulher que a visitava, mas quando lhe disseram que os brincos lhe iam ficar muito bem, porque ela era muito linda, e que os brincos eram mesmo talhados para o seu rosto, lá aceitou, por entre um sorriso de vaidade. Quando estava a acabar de prender o segundo brinco, a bruxa disse umas palavras estranhas para enfeitiçar a pobre da moura! Naquele mesmo instante a bela jovem transformou-se numa horripilante cobra!
A partir daquele dia nunca mais a moura foi vista pelo jovem cavaleiro que, por isso, morreu de desgosto! Diz o povo que há quem tenha visto uma cobra muito estranha pêlos lados da Atalaia. Também há quem diga que, uma vez por mês, em noites de lua cheia, aparece um linda jovem com uns belos brincos, na Praia da Lenta, num local onde existe um cova, que, segundo dizem, liga o rio à Atalaia. Têm-na visto ali a lavar, esquecendo-se por vezes de uma ou outra peça das suas belas e ricas roupas.
Muito mostram pena da moura e da sua fada, por ter desejado um amor que lhe era proibido. Todos acreditam que quem conseguir tirar os brincos das orelhas, lhe acaba o feitiço que a maldita da bruxa lhe impôs! Até hoje ainda ninguém conseguiu tal feito, permanecendo a pobre de moura no encantamento de antanho!

Para escoitar as gravacións ou ver as fichas,  preme no título:




>

TÍTULO	NARRADOR	INFORMADOR
O BALDÍO DA MOURA	Elena	Brenda Martínez Lemos
A MADALENA	Xosé Ramón	Ramón Vital Estévez Núñez
A LAGOA	Visitación	Irea Piñeiro Rego
CARNEIRIÑO BLANCO (TARDO)	Daria	Evelyn Lima Martinez
GALIÑA DE OURO	Daria	Evelyn Lima Martinez
SEÑORA DA TORRE	Daria	Evelyn Lima Martinez
FONTE DO OLLO DO CU	Carlos	Carlota González Alonso
CRIADA  DA TORRE	Avelina	Miguel Domínguez De Santiago
CONTO DE GOIÁN	Pablo	Gabriel Carrera Eiras
O TARDO	Elvira	Miguel Domínguez De Santiago
FONTE DE TI DINICIO	Avelina	Miguel Domínguez De Santiago
LENDA DO CALDEIRÓN	Juan Carlos	Iria Muñoz De Santiago
O POLIÑO DA TORRE	Digna	Carla Rodriguez Otero
COMPAÑA DA TORRE	Digna	Carla Rodriguez Otero
COBRA ENCANTADORA	Ina e Concha	Yohanna Da Cunha González
COBRAS II	Ina e Concha	Yohanna Da Cunha González
GOIAN E PEDRA DO MOURO	Araceli	Xulia e Mar, Oliveira Misa
FACHOS E FACHEIROS	Araceli	Xulia e Mar, Oliveira Misa
SIMPLÓNS	Araceli	Xulia e Mar, Oliveira Misa
PISCO	Araceli	Xulia e Mar, Oliveira Misa
PISCO (contrabando)	Arlindo e Araceli	Xulia e Mar, Oliveira Misa
PASADIZO NO CASTELO	Araceli	Xulia e Mar, Oliveira Misa
ENTERRO NA TORRE	Ina e Concha	Yohanna Da Cunha González
MÁQUINA DE CARTOS	Ina e Concha	Yohanna Da Cunha González
MINAS DE OURO	Ina e Concha	Yohanna Da Cunha González
SONÁMBULO	Ina e Concha	Yohanna Da Cunha González
VENDA DE BOIS	Ina e Concha	Yohanna Da Cunha González
A PASSAGEM SECRETA		Eva
LENDA DO CONVENTO DE S. PAIO		João Junior
O PENEDO ENCANTADO		João Cerdeira
A MOURA ENCANTADA		Magna
COMPADRE RICO E COMPADRE POBRE		Beatriz Lima
CONTRABANDO I		Alex Sá
CONTRABANDO II		Alex Sá
LENDA DE COVAS		Gonçalo Lima
COVA DA MOURA		Maria do Carmo Granja
A COVA DA MOURA	TEXTO	Catarina, 3ªB
CONTRABANDO	Otilia Queiróz (TEXTO)	Cesario Aráujo, 3ªB
FONTE DO OURO	Otilia Queiróz (TEXTO)	Rodrigo Oliveira, 3ºB
MOUROS	Otilia Queiróz (TEXTO)	Inês, 3ºB
COVA DA MOURA  OU ATALAIA	Diamantino Vale Costa (TEXTO)	Cesario Aráujo, 3ºB
O CERVO REI	TEXTO	Catarina Dias Martins, 3ºB
Lenda da Madaniala	TEXTO	Pablo Pousa (O Cúbico)
Conto case de Nadal	TEXTO	Pablo Pousa (O Cúbico)
TESOUROS AGOCHADOS	TEXTO	Pablo Pousa (O Cúbico)